Artykuły · Autyzm
Mikrobiom a autyzm. Czy bakterie jelitowe mogą wpływać na zachowanie dziecka?
07.11.2026 · czas czytania: 8 min
Czy to możliwe, że bakterie zamieszkujące jelita mają związek nie tylko z trawieniem, ale również z funkcjonowaniem mózgu? To pytanie od kilku lat coraz częściej pojawia się w badaniach nad osią jelita–mózg. Szczególnie interesujące są obserwacje dotyczące dzieci w spektrum autyzmu, u których dość często występują również problemy ze strony układu pokarmowego.
Naukowcy sprawdzają, czy mikrobiota jelitowa może mieć związek z niektórymi zachowaniami, nastrojem, snem czy sposobem reagowania na bodźce. Pojawiają się badania, w których zmiany dotyczące jelit współwystępowały ze zmianami w codziennym funkcjonowaniu dzieci.
Czy oznacza to, że autyzm zaczyna się w jelitach? Nie. Autyzm jest zaburzeniem neurorozwojowym o złożonych uwarunkowaniach. Nie ma dowodów, że powodują go bakterie jelitowe. Nie oznacza to jednak, że można pomijać stan układu pokarmowego. Właśnie na tym połączeniu skupiają się dziś badacze.
Dlaczego naukowcy przyglądają się jelitom?
W naszych jelitach żyją miliardy mikroorganizmów, między innymi bakterie, które wspierają trawienie, uczestniczą w produkcji niektórych substancji i pomagają regulować pracę układu odpornościowego.
Jelita i mózg nie funkcjonują niezależnie od siebie. Komunikują się za pośrednictwem układu nerwowego, odpornościowego, hormonów i substancji wytwarzanych przez mikroorganizmy. Ten dwukierunkowy system komunikacji nazywamy osią jelita–mózg.
Dlatego zmiany w mikrobiocie mogą mieć znaczenie nie tylko dla pracy przewodu pokarmowego.
Badacze sprawdzają, czy mogą wiązać się również z samopoczuciem, reakcją na stres, snem i niektórymi aspektami zachowania.
U dzieci w spektrum autyzmu często obserwuje się dolegliwości takie jak zaparcia, biegunki, wzdęcia czy bóle brzucha. Nie u każdego dziecka występują one w takim samym nasileniu, ale ich obecność sprawia, że mikrobiota stała się ważnym obszarem badań.
Co pokazały badania na zwierzętach?
Jednym z szeroko komentowanych badań była praca opublikowana w 2019 roku w czasopiśmie „Cell” przez zespół Sharon i współpracowników.
Naukowcy pobrali próbki mikrobioty jelitowej od dzieci z autyzmem oraz od dzieci rozwijających się typowo. Następnie przenieśli je do myszy pozbawionych własnej mikrobioty.
Zaobserwowali, że myszy, którym podano mikrobiotę pochodzącą od dzieci z autyzmem, wykazywały pewne różnice w zachowaniu w porównaniu z pozostałymi zwierzętami. Badacze zauważyli również różnice w poziomie niektórych substancji wytwarzanych w organizmie.
To ważna obserwacja, ponieważ sugeruje, że mikrobiota może wpływać na funkcjonowanie organizmu i zachowanie w określonych warunkach.
Trzeba jednak pamiętać, że było to badanie na myszach. Nie oznacza ono, że bakterie jelitowe powodują autyzm u dzieci ani że można przenieść jego mechanizm bezpośrednio na człowieka.
Tauryna i 5AV. Czy bakterie mogą wpływać na pracę mózgu?
W badaniu zespołu Sharon zwrócono uwagę na dwie substancje: taurynę oraz kwas 5-aminowalerianowy, określany skrótem 5AV.
U myszy otrzymujących mikrobiotę od dzieci z autyzmem stwierdzono niższy poziom tych związków. Obie substancje mogą oddziaływać na receptory związane z działaniem neuroprzekaźnika GABA, który uczestniczy między innymi w regulowaniu pobudliwości układu nerwowego.
W dalszej części eksperymentu podanie tych substancji myszom poprawiało niektóre obserwowane zachowania.
To kolejny element układanki, który pokazuje, że mikroorganizmy jelitowe mogą uczestniczyć w procesach związanych z komunikacją między jelitami a mózgiem. Nie jest to jednak dowód na to, że suplementowanie tauryny lub 5AV pomaga dzieciom z autyzmem. Takie wnioski wymagałyby odrębnych badań klinicznych.
Transfer mikrobioty. Co zaobserwowano u dzieci?
Jednym z najbardziej interesujących kierunków badań jest transfer mikrobioty jelitowej, czyli próba przeniesienia mikroorganizmów od zdrowego dawcy do przewodu pokarmowego drugiej osoby.
W 2017 roku zespół Kang przeprowadził badanie z udziałem 18 dzieci z autyzmem, u których występowały również istotne problemy żołądkowo-jelitowe.
Zastosowano tak zwaną terapię transferu mikrobioty. Był to złożony protokół obejmujący między innymi antybiotyk, oczyszczanie jelit, lek zmniejszający wydzielanie kwasu żołądkowego oraz podanie mikrobioty od dawcy.
Po zakończeniu terapii naukowcy zaobserwowali poprawę zarówno w zakresie dolegliwości jelitowych, jak i niektórych ocenianych objawów związanych z autyzmem.
W 2019 roku opublikowano obserwację tej samej grupy dzieci, przeprowadzoną po dwóch latach.
Autorzy odnotowali:
- około 58% zmniejszenie nasilenia objawów żołądkowo-jelitowych,
- około 47% zmniejszenie nasilenia ocenianych objawów związanych z autyzmem,
- spadek odsetka dzieci klasyfikowanych w badanej skali jako mające ciężkie nasilenie objawów z 83% do 17%.
Wyniki są interesujące, ponieważ poprawa dotyczyła zarówno funkcjonowania układu pokarmowego, jak i niektórych ocenianych obszarów zachowania.
Trzeba jednak pamiętać, że badanie obejmowało tylko 18 dzieci i nie miało grupy kontrolnej.
Dlatego nie można jednoznacznie stwierdzić, że zaobserwowane zmiany były skutkiem samego transferu mikrobioty.
Czy pojedyncze przypadki również dają do myślenia?
W 2023 roku opublikowano opis przypadku siedmioletniej dziewczynki z autyzmem i problemami żołądkowo-jelitowymi, u której zastosowano kilka sesji transferu mikrobioty.
Autorzy opisali poprawę dolegliwości pokarmowych oraz zmiany w niektórych obszarach rozwoju i komunikacji. W publikacji wspomniano między innymi, że dziewczynka, która wcześniej przestała mówić, w trakcie terapii znów zaczęła wypowiadać pojedyncze słowa.
To historia, która przyciąga uwagę, ale trzeba ją właściwie interpretować. Opis jednego przypadku nie pozwala ustalić, co dokładnie odpowiadało za poprawę. Nie można na tej podstawie ocenić skuteczności terapii u innych dzieci.
Nowsze badania. Co już wiemy?
W 2025 roku opublikowano nierandomizowane badanie obejmujące 30 dzieci z autyzmem. Część uczestników otrzymała interwencję związaną z mikrobiotą, a pozostałe dzieci, dobrane bez losowania, stanowiły grupę porównawczą.
Naukowcy analizowali między innymi zmiany w objawach ze strony układu pokarmowego oraz w ocenach funkcjonowania dzieci.
Nie wszystkie wyniki potwierdziły oczekiwane różnice. W głównym zaplanowanym pomiarze nasilenia cech autyzmu nie stwierdzono istotnej statystycznie różnicy między grupami. Pojawiły się natomiast korzystne zmiany w niektórych dodatkowych ocenach, między innymi dotyczących zachowania i dolegliwości jelitowych.
To badanie jest kolejnym krokiem w poszukiwaniu zależności między mikrobiotą a funkcjonowaniem dzieci. Potrzebne są jednak większe, dobrze zaplanowane badania, które pozwolą sprawdzić, czy obserwowane zmiany rzeczywiście wynikają z interwencji.
Czy transfer mikrobioty jest bezpieczny?
Choć wyniki niektórych badań są interesujące, transfer mikrobioty nie jest obecnie standardową metodą leczenia autyzmu.
To procedura, która może wiązać się z ryzykiem. W 2026 roku opisano dwa przypadki dzieci z autyzmem i licznymi nietolerancjami pokarmowymi, u których po transferze mikrobioty wystąpił wstrząs anafilaktyczny. Obydwoje dzieci otrzymało pomoc medyczną i wyzdrowiało.
Są to opisy dwóch przypadków, więc nie pozwalają określić, jak często może dochodzić do takich powikłań. Przypominają jednak, że tego rodzaju interwencje wymagają szczególnej ostrożności i nie powinny być podejmowane na własną rękę.
Co z tego wynika dla rodzica?
Najważniejsze jest to, że jelita i mózg nie działają osobno. U części dzieci w spektrum autyzmu występują problemy pokarmowe, a naukowcy coraz dokładniej sprawdzają, czy skład i funkcjonowanie mikrobioty mogą mieć związek zarówno z dolegliwościami jelitowymi, jak i z niektórymi aspektami codziennego funkcjonowania.
Możliwe, że u niektórych dzieci mikrobiota jest jednym z elementów łączących te dwa obszary.
Zmiany w jej składzie i aktywności mogą wpływać na procesy zachodzące w jelitach, komunikację z układem nerwowym i ogólne samopoczucie. To interesujący kierunek badań, choć wciąż nie znamy wszystkich mechanizmów.
Warto więc zwracać uwagę na takie sygnały jak:
- nawracające bóle brzucha, zaparcia, biegunki lub wzdęcia,
- problemy ze snem i częste wybudzanie,
- wyraźne zmiany nastroju i większa drażliwość,
- trudności z regulacją emocji,
- pogorszenie samopoczucia, które pojawia się równocześnie z nasileniem dolegliwości pokarmowych.
Nie oznacza to, że każdy z tych objawów ma źródło w jelitach. Warto jednak obserwować, czy występują razem i czy można zauważyć między nimi powtarzającą się zależność.
Jeśli dziecko ma nawracające dolegliwości pokarmowe, dobrze omówić je z pediatrą lub gastroenterologiem. Nie należy uznawać ich automatycznie za część autyzmu ani zakładać, że dziecko musi się z nimi pogodzić.
Nie wszystkie dzieci w spektrum autyzmu mają problemy jelitowe i nie u wszystkich obserwuje się takie same zmiany w mikrobiocie. Dotychczasowe badania nie pozwoliły wskazać jednego charakterystycznego zestawu bakterii, który byłby wspólny dla dzieci z autyzmem. Dlatego na podstawie badania mikrobioty nie można rozpoznać autyzmu.
Warto też oddzielić dwie kwestie. Leczenie zaparć, biegunek, refluksu czy bólu brzucha jest ważne samo w sobie i może znacząco poprawić komfort oraz codzienne funkcjonowanie dziecka. Natomiast próby zmiany mikrobioty w celu wpływania na podstawowe cechy autyzmu pozostają przedmiotem badań. Nie są obecnie standardową metodą terapii.
Nie chodzi o szukanie jednej przyczyny autyzmu w jelitach. Chodzi o to, by nie pomijać jelit, kiedy próbujemy zrozumieć zdrowie i codzienne funkcjonowanie dziecka.
Dla dociekliwych rodziców. Co mówią badania?
Sharon i wsp., 2019, „Cell”: Badanie na myszach wykazało, że mikrobiota pobrana od dzieci z autyzmem wiązała się z różnicami w niektórych zachowaniach zwierząt. Naukowcy wskazali również na różnice w poziomie tauryny i 5AV. Wyniki sugerują możliwe mechanizmy komunikacji między mikrobiotą a mózgiem, ale nie dowodzą, że mikrobiota powoduje autyzm u ludzi.
Kang i wsp., 2017 oraz 2019: Badanie i dwuletnia obserwacja 18 dzieci z autyzmem oraz problemami żołądkowo-jelitowymi. Autorzy opisali poprawę objawów pokarmowych i niektórych ocenianych cech związanych z autyzmem. Brak grupy kontrolnej i niewielka liczba uczestników ograniczają możliwość wyciągania jednoznacznych wniosków.
Hu i wsp., 2023: Opis przypadku siedmioletniej dziewczynki z autyzmem i problemami pokarmowymi, u której po transferze mikrobioty odnotowano zmiany w funkcjonowaniu jelit i niektórych obszarach rozwoju. Pojedynczy przypadek nie pozwala ocenić skuteczności terapii.
Varnas i wsp., 2025: Nierandomizowane badanie obejmujące 30 dzieci, w którym grupę porównawczą utworzono bez losowego przydziału uczestników. Nie wykazano istotnej różnicy między grupami w głównym zaplanowanym pomiarze nasilenia cech autyzmu, choć odnotowano korzystne zmiany w niektórych dodatkowych ocenach. Potrzebne są dalsze badania.
Peng i wsp., 2026: Opis dwóch przypadków wstrząsu anafilaktycznego u dzieci z autyzmem i licznymi nietolerancjami pokarmowymi po transferze mikrobioty. Publikacja zwraca uwagę na możliwe ryzyko tej procedury.
Badania nad osią jelita–mózg rozwijają się bardzo szybko. Nie dają jeszcze prostych odpowiedzi, ale pokazują, że mikrobiota może być ważnym elementem zdrowia dziecka. Warto obserwować ten obszar, zachowując jednocześnie rozsądek i dystans wobec obietnic szybkich efektów.
Bibliografia
Dla tych, którzy chcą sprawdzić źródła. Wszystkie pozycje są publikacjami w recenzowanych czasopismach naukowych.
- Sharon G i wsp. Human gut microbiota from autism spectrum disorder promote behavioral symptoms in mice. Cell 2019;177(6):1600–1618.e17.
- Kang DW i wsp. Microbiota Transfer Therapy alters gut ecosystem and improves gastrointestinal and autism symptoms: an open-label study. Microbiome 2017;5(1):10.
- Kang DW i wsp. Long-term benefit of Microbiota Transfer Therapy on autism symptoms and gut microbiota. Scientific Reports 2019;9(1):5821.
- Hu C i wsp. Fecal microbiota transplantation in a child with severe ASD comorbidities of gastrointestinal dysfunctions: a case report. Frontiers in Psychiatry 2023;14:1219104.
- Varnas D i wsp. Fecal microbiota transplantation for autism spectrum disorder in children: results from a prospective open-label controlled observational study. Medicina (Kaunas) 2025;62(1):65.
- Peng Z i wsp. Case report: allergic reaction following fecal microbiota transplantation in children with autism spectrum disorder: a report of two cases. Frontiers in Pediatrics 2026;14:1847568.
Informacja dotyczy wszystkich tekstów w serwisie. Przy ich pisaniu, wyszukiwaniu i przeglądzie literatury naukowej korzystamy z zaawansowanych modeli sztucznej inteligencji. Wszystko, co powstaje z ich pomocą, przechodzi weryfikację: źródła sprawdza autorka merytoryczna, co do autorów, czasopisma i rocznika, zanim cokolwiek trafi na stronę. Jeśli coś wyda się niejasne albo niewystarczająco podparte, prosimy o sygnał na kontakt@jelitaimozg.pl. Poprawiamy to od razu.